Wat is duurzaamheid?

Duurzaamheid. Vroeger had niemand van het woord gehoord, nu is zo’n beetje alles duurzaam. Kleding, meubels, auto’s, voedsel, … de hele maatschappij is duurzaam, of liever gezegd: zou het moeten zijn. Wat wordt er eigenlijk precies met duurzaamheid bedoeld? En wat kun je er als Adviescommissie Wonen mee?


De drie P’s

Duurzaamheid is door de jaren heen een containerbegrip geworden. Alles wat te maken heeft met maatschappelijk verantwoord leven, milieu, ecologie en toekomstgericht denken wordt tegenwoordig onder duurzaamheid geschaard. Veelal wordt de term duurzaamheid omschreven aan de hand van de drie P’s:

  • People (mensen)
  • Planet (aarde)
  • Profit (winst)

Mensen willen geld verdienen en van welvaart genieten, maar ook goed voor de medemens en het milieu zorgen. Als we dat niet doen, komt immers de toekomst van de mensheid in het geding. In een duurzame wereld zijn mens (people), milieu (planet) en economie (profit) met elkaar in evenwicht. De VN hanteert de volgende definitie van duurzaamheid:

Duurzame ontwikkeling is de ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen.


Duurzaam bouwen
Als we inzoomen op de bouwsector, dan heeft duurzaam bouwen (Cradle to cradle, Slim bouwen ed.) vooral betrekking op de effecten op het milieu. Zowel bij het ontwerp van een gebouw of bouwwerk als tijdens de bouw, verbouw, renovatie of sloop wordt hier rekening mee gehouden. Bij duurzaam bouwen gaat het ook over het gebruik van het gebouw. Bijvoorbeeld over de uitstoot van CO2 door energieverbruik voor verwarming en koeling van een gebouw. Men bekijkt de milieueffecten dus over de hele levensduur van het gebouw of bouwwerk.

Trias Energetica
De Trias Energetica is ontwikkeld door de TU Delft als basisprincipe om tot duurzaamheid te komen. De Trias Energetica is specifiek op energiegebruik gericht en bestaat uit drie opeenvolgende stappen:

  1. gebruik zo min mogelijk energie;
  2. gebruik duurzame energie, zoals zonne-energie of windenergie;
  3. gebruik energie van bronnen die op kunnen raken (aardgas, kolen) zo slim mogelijk.


Stap 1. Gebruik zo min mogelijk energie

De eerste stap is vaak ook de best renderende stap. Immers, de meest duurzame energie is de energie die je niet gebruikt. Hieronder vallen onder andere passief bouwen, isoleren, elektriciteit besparen en zuiniger transport.


Stap 2. Gebruik duurzame energie
Het energieverbruik wat overblijft en waarop niet verder bespaard kan worden, moet zoveel mogelijk duurzaam opgewekt worden (het liefst natuurlijk helemaal). Dit doel kan het beste gehaald worden, als de eerste stap van de Trias Energetica is uitgevoerd. Hoe minder energie er nodig is, hoe makkelijker het is om deze energie duurzaam op te wekken. Voorbeelden van het duurzaam opwekken van energie zijn:

  • het duurzaam opwekken van elektriciteit, bijvoorbeeld door middel van zonnepanelen, windmolens, waterkracht;
  • het duurzaam opwekken van warmte, bijvoorbeeld met een zonneboiler, biomassa of warmtepomp gevoed met duurzaam opgewekte elektriciteit; 
  • duurzaam transport (trein of elektrische auto op groene stroom) en duurzame productie van geconsumeerde goederen.


Stap 3: Gebruik eindige energie (aardgas, kolen) zo slim mogelijk
Het mogelijke restverbruik dat na stappen n en twee overblijft, kan gehaald worden uit energiebronnen die op kunnen raken (zoals aardolie, aardgas en kolen). Kies hierbij de minst belastende mogelijkheid. Stap drie is eigenlijk een stap die we in een ideale wereld compleet willen vermijden. Dat kan, mits stap n en stap twee compleet en correct uitgevoerd worden. In de verre toekomst zou deze stap van de Trias Energetica daarom ook kunnen komen te vervallen.


Materiaalgebruik
Ook voor materiaalgebruik is er een volgorde van stappen die opeenvolgend uitgevoerd moeten worden om een zo duurzaam mogelijk resultaat te bereiken. 

  • Hergebruik: het product direct opnieuw toepassen zonder het materiaal opnieuw te hoeven verwerken. 
  • Upcyclen: het materiaal van niet meer bruikbare producten terugwinnen en een meer hoogwaardige toepassing geven. Bijvoorbeeld oude kranten verwerken tot isolatiemateriaal. 
  • Recyclen: het materiaal van niet meer bruikbare producten terugwinnen en opnieuw gebruiken voor gelijkwaardige producten. Bijvoorbeeld meubels van sloophout of het omsmelten van metalen. 
  • Downcyclen: het materiaal niet dumpen of vernietigen, maar gebruiken op een nuttige manier die echter minder hoogwaardig is dan de originele toepassing. Bijvoorbeeld het slopen van gebouwen en verwerken tot vulmiddel voor de wegenbouw.


VAC-visie op duurzaamheid
Dat wat je bouwt, moet met goede materialen gebouwd worden(liefst voorzien van keurmerken zoals bijvoorbeeld het FSC keurmerk voor hout) die eenvoudig hergebruikt kunnen worden. Daarnaast moeten gebouwde woningen voor iedereen bruikbaar zijn en eenvoudig aan te passen zijn aan bewoners en hun (veranderende) omstandigheden c.q. levensfase; dit wordt ook wel levensloopgeschikt genoemd. Dit is al meer dan 65 jaar het adagium van het VAC-werk, dat nog steeds past in het huidige streven naar duurzaamheid. In die zin was het VAC-werk haar tijd ver vooruit. Maar de concrete invulling verandert natuurlijk door de tijd heen.


Duurzaamheid in de toekomst
De meeste mensen denken bij duurzaamheid (nu nog) aan zuinige apparaten en energiebesparing. Hoewel ook dat gedachtegoed nog niet overal is doorgedrongen, zo illustreert het volgende voorbeeld. Laatst vertelde een bekende van de VAC-organisatie dat zijn cv-ketel het begaf. In het weekend natuurlijk. Uiteindelijk vond hij een bedrijf dat bereid was in het weekend te komen. “Heeft u ook een energiezuinige ketel?”, vroeg hij. Antwoord van de installateur: “Uhh, nee. We hebben een grote en een kleine. Die kleine is het zuinigst”…

De volgende stap op weg naar een duurzame toekomst is de duurzame samenleving. Hierin staat niet het bezit, maar het gebruik centraal. Een voorbeeld: een organisatie koopt geen bureaustoelen, maar neemt de dienst ‘zitten’ af. De stoelen blijven eigendom van de producent. Deze neemt de stoelen na afloop van de verbruiksduur weer in en neemt de verantwoordelijkheid voor het hergebruik van de grondstoffen. Voor deze manier van denken is een hele nieuwe mindset nodig.

Feit is dat bewoners geen klanten zijn die het product ‘woning’ afnemen. De bouwkolom is nog te veel gericht op relatief zeer korte productietijd; daarna ‘gooien ze het product als het ware over de schutting bij de bewoners. Nu wordt er vaak alleen naar wetgeving en esthetiek gekeken. De bouwkolom is (nog) niet gefocust op die honderd jaar bewoning die na de productie volgt. Als ze dat wel zouden gaan doen, dan zou men zich veel meer in het verbruik verplaatsen. En dan kunnen we gaan spreken over een consumentenkolom in plaats van de bouwkolom.


Duurzame voorbeelden
Een echtpaar bewoont een grote woonboerderij met omliggend land. De grond wordt niet gebruikt voor landbouw of veeteelt, maar een groot deel wordt vol gelegd met zonnepanelen. Dit levert ca 9.000 kWh per jaar op. Hiervan kunnen de bewoners met gemak een elektrische auto rijden en dan blijft er nog heel wat over. De rest wordt teruggeleverd aan het net, waarvoor de bewoners een vergoeding krijgen. Er is echter wel een praktisch probleem: de auto wordt overdag opgeladen (want de zon schijnt overdag), maar je wilt ook overdag de auto gebruiken…

Er bestaan inmiddels zonnepanelen die helemaal van glas zijn. Zelfs zonder zichtbare draden. Dit vergroot de mogelijkheden voor toepassing.

Wat nu nog een parkeergarage is, wordt straks een energiebank. Nu moet je bij het inrijden van de parkeergarage een kaartje trekken en betalen voor het parkeren bij vertrek. Straks krijg je ook een kaartje, maar dan krijg je bij vertrek geld terug omdat je electrische auto opgewekte energie aan de garage terug levert.


Bronnen:

terug naar de nieuwsbrief>

VAC-advies aanvragen

Gemeenten, corporaties, projectontwikkelaars, maar ook particulieren kunnen hun bouwplannen en omgevingsplannen door een adviescommissie laten toetsen op gebruikskwaliteit.

Lees meer >